Het (zelfgewilde) levenseinde in de verkiezingsprogramma’s 2010

Op 9 juni 2010 zijn de verkiezingen voor de Tweede Kamer. De NVVE heeft een overzicht gemaakt van de standpunten van alle partijen ten aanzien van het (zelfgewilde) levenseinde.

Klik op ‘lees verder’ voor een overzicht van de verkiezingsprogramma’s.

Technologische veranderingen, toenemend zelfbewustzijn bij burgers en een toename van nieuwe ziekten (zoals de ziekte van Alzheimer) leiden tot nieuwe medisch-ethische vragen. Voor de PvdA is het beginsel van zelfbeschikking leidend, maar altijd in samen-hang met menselijke waardigheid, goede zorg en beschermwaardigheid van het leven. Ook de positie van artsen en andere zorgverleners moet daar zorgvuldig bij worden betrokken. De komende jaren zal er meer aandacht moeten gaan naar de kwaliteit van leven in de laatste levensjaren, waaronder een vrijwillig levenseinde en stervensbegelei-ding. De PvdA zal de discussie over de kwaliteit van leven in de laatste levensfase op korte termijn verder voeren en steunt actief het initiatief om ‘vrijwillig levenseinde’ ook in de Tweede Kamer te bespreken.

-  Palliatieve zorg beter
D66 geeft ruim baan aan de ondersteuning van wetenschappelijk onderzoek naar betere vor-men van palliatie en ondersteuning in de laatste fase van het leven. Er moet meer en beter worden voorgelicht over de mogelijkheid van het sterven in een hospice.
-  Euthanasie blijft keuzemogelijkheid
Met de protocollering van palliatieve sedatie dreigt het gevaar dat dit voor artsen een alternatief wordt voor euthanasie. Euthanasie is echter een andere praktijk. Daarom moet euthanasie een reële keuzemogelijkheid voor patiënten blijven. Ook niet-lichamelijke aandoeningen kunnen een grond voor euthanasie of hulp bij zelfdoding zijn. De huidige euthanasiewet en -regelgeving, met melding en toetsing, voldoet en hoeft niet worden aangepast. Voortzetting van de steun en consultatie aan artsen door middel van ‘Steun en consultatie bij euthanasie in Nederland’ (SCEN) is gewenst omwille van zorgvuldigheid en het voor artsen zeer belastende karakter van de handeling.
-  Voltooid leven
Zelfbeschikking strekt zich voor D66 uit tot het einde van het eigen leven. D66 wil voor alle wilsbekwame volwassenen zoeken naar verantwoorde wegen waarlangs die zelfbeschikking gerealiseerd kan worden, zonder direct een verantwoordelijkheid of claim te leggen bij artsen. D66 staat open voor een volwassen debat over hulp bij zelfdoding aan mensen die een hardnekkige en invoelbare doodswens hebben. Daarbij dient de strafbaarheid van helpers en begeleiders betrokken te worden in lijn met eerdere uitspraken van D66.

Medisch-ethische vraagstukken ten aanzien van geboorte, ziekte, dood en kwaliteit van het leven zijn door de verdere ontwikkeling van medische technologie gemeenschapsvraagstukken geworden. De grote uitdagingen liggen in het ontdekken van wat verantwoord is. Niet alles wat kan, mag. Zodra de menselijke waardigheid en de veiligheid niet langer verzekerd zijn, vragen zij om handelen door de overheid. Maatschappelijke ontwikkelingen stellen ons voor nieuwe vraagstukken zoals de discussie over “het voltooide leven”. Vragen die niet snel te beantwoorden zijn maar waarbij waarden essentieel zijn. Het CDA staat voor een menslievende en barmhartige zorg, waar ruimte en aandacht is voor elk mensenleven, met de emoties en gevoelens die daarbij horen. Wij zien ons leven als iets wat we ontvan-gen. Een mensenleven, hoe kwetsbaar ook, is altijd volwaardig. We zijn als mens verbonden met anderen. Dat doet een beroep op onze samenleving om zorg voor elkaar te dragen.

Goede zorg, begeleiding en ondersteuning van mensen aan het einde van het leven is van groot belang en moet gegarandeerd zijn. Mensen moeten kunnen kiezen of en waar zij palliatieve zorg willen krijgen: thuis, in een hospice of in een verpleeghuis of -instelling. Naast professionele hulp is er veel inzet van mantelzorgers. Deze inbreng draagt er in belangrijke mate aan bij dat palliatieve zorg hoog gewaardeerd wordt en dichtbij de mensen staat. Een grotere bekendheid met de richtlijn bij palliatieve sedatie onder zorgverleners en patiënten is wenselijk.

De ChristenUnie heeft zich altijd verzet tegen de legalisering van abortus en euthanasie in ons land. Deze wetgeving druist in tegen een van de meest elementaire waarden: de beschermwaardigheid van het leven. Daarom is de wetgeving die abortus en euthanasie legaliseerde een verkeerde weg. De rechtsbescherming van het leven moet hersteld worden, en waar dat wettelijk niet gebeurt moet in de zorg al het mogelijke gedaan worden om, door een aanbod van alternatieven en goede zorg, mensen ervan te weerhouden dat ze de wegen inslaan die juridisch helaas geopend zijn. […]  Daarnaast heeft een trendbreuk plaatsgevonden in de zorg aan het einde van het leven. Jarenlang leek euthanasie de enige manier om een einde te maken aan ondraaglijk lijden en werd er te weinig geïnvesteerd in alternatieven. Door de inzet van de ChristenUnie is meer geld vrijgemaakt voor uitbreiding van de palliatieve zorg en hospices. Wat ons betreft is dit nog maar het begin. De ChristenUnie zal voorstellen blijven doen voor beleid dat zich richt op de hulpbehoefte achter de vraag naar abortus of euthanasie. Alle inspanningen moeten erop gericht  zijn te voorkomen dat mensen beëindiging van hun eigen leven of van ongeboren leven als enige uitweg uit een noodsituatie zien.

GroenLinks ijvert voor een maatschappelijk en politiek debat over de euthanasiewet. Kern van dit debat is de vraag of de huidige wet voldoende ruimte biedt om ouderen die lijden aan onomkeerbaar verlies van menselijke waardigheid de regie over hun eigen leven te geven. Euthanasie moet uit het Wetboek van Strafrecht.

Vanzelfsprekend zijn regels nodig om met zestien miljoen mensen goed samen te leven. In hun privédomein komt mensen maximale vrijheid toe. Dit vergt uiterste terughoudendheid van de overheid op het gebied van privézaken als seks, ouderschap, levensstijl, levensvervulling, omgang met ziekte en dood. De overheid moet wel ingrijpen als er privé misstanden plaatshebben, zoals kindermishandeling of huiselijk geweld. Ze mag echter niet, hoe goed bedoeld ook, de mens opleggen hoe te leven en hoe te sterven. Zelfbeschikking is voor liberalen een belangrijk principe. Een steeds grotere groep wilsbe-kwame volwassenen wil zelf kunnen beschikken over een waardig levenseinde. De VVD zal onderzoeken hoe deze wens in deugdelijke wetgeving is vast te leggen.

Rond het levenseinde van mensen is er vaak veel nood: existentiële noden, ondraaglijke pijn, onpeilbaar leed en onbeschrijflijke eenzaamheid. Voor een deel kan het leed weggenomen worden door kwalitatief hoogwaardige palliatieve zorg. Door goede pijnbestrijding, psycho-sociale, pastorale en liefdevolle zorg aan het (sterf)bed. Zorg, niet alleen voor de patiënt zelf, maar ook voor diens naasten. De SGP stelt daarom extra geld beschikbaar voor de palliatieve zorg.
Concreet:
- Er komen meer voorzieningen voor palliatieve zorg voor kinderen.
- Palliatieve zorg wordt opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering.
- Mensen die als gevolg van ouderdom, in combinatie met hartfalen, COPD, neurologische aandoeningen of het dementeringsproces een zeer beperkte levensverwachting hebben, moeten ook in aanmerking kunnen komen voor palliatieve zorg.
-  In de opleiding van artsen, verpleegkundigen en verzorgenden moet meer en blijvende aandacht komen voor hoogwaardige palliatieve zorg.
- Palliatieve zorg wordt vaak veel te laat ingezet. Ketenzorg in de palliatieve fase is daarom van groot belang. Het inzetten van multidisciplinaire begeleidingsteams die vanaf het ‘slecht nieuws’-gesprek tot na het overlijden betrokken zijn, wordt gestimuleerd.
- Mantelzorgers en vrijwilligers zijn onmisbaar als het gaat om palliatieve zorg. Mantelzorgers worden zo goed mogelijk betrokken en begeleid bij het zorgproces.
- Het instellen van een leerstoel voor palliatieve zorg wordt ondersteund.

Mensen in nood moeten de hulp krijgen die zij op dat moment nodig hebben. Steeds vaker wordt ook in allerlei situaties de dood als hulp gezien. De SGP is er heilig van overtuigd dat deze keuze niet goed is. Heftige pijn, de ontluistering bij dementie en een jong kind met een ernstige handicap betekenen veel leed voor de betrokkene en zijn omgeving. Euthanasie, levensbeëindiging en hulp bij zelfdoding zijn dan echter geen oplossing, maar een noodgreep. Het bekorten van het leven, noch het onnodig verlengen van het stervensproces zijn in overeenstemming met respect voor de waarde van het menselijk leven. Palliatieve zorg is hier op zijn plaats. Er wordt gelukkig naar gestreefd om zelfdoding zoveel mogelijk te voorkomen. In de lijn hiervan dient ook werk gemaakt te worden van het streng aanpakken van informatie over zelfdoding via boeken, websites en consulenten, omdat deze in strijd is met de noodzakelijke eerbied voor het leven.
Concreet:
- Elke vorm van zelfdoding wordt zoveel mogelijk bestreden. De overheid neemt meer preventieve maatregelen om mensen tegen zichzelf te beschermen.
- Euthanasie, hulp bij zelfdoding en levensbeëindiging van gehandicapte pasgeborenen worden niet langer toegestaan. Verlichting van het lijden is een betere weg.
- Het Openbaar Ministerie moet weer voluit betrokken zijn bij de toetsing van euthanasie.
- Het vervolgingsbeleid van het Openbaar Ministerie moet zo aangepast worden, dat er bij onzorgvuldigheid consequent wordt opgetreden. Ten minste dient er toetsing vooraf plaats te vinden.
- Euthanasie uit vrije keuze is in strijd met de eerbied voor het leven. Er mag geen verruiming van de gronden voor euthanasie plaatsvinden – zoals ‘klaar met het leven zijn’ of de vrees voor toekomstig lijden. Elke vorm van euthanasie bij mensen die hun wil niet kunnen uiten, is een nog veel ernstiger misgreep. Uitbreiding van de mogelijkheden voor euthanasie bij dementie of welke andere grond ook of levensbeëindiging van kinderen en jongeren, mag niet worden toegestaan.
- De strafrechtelijke bepalingen over hulp bij zelfdoding worden ten minste uitgebreid met een verbod op het op welke wijze ook bieden van algemene informatie over methoden waarop men zijn leven kan beëindigen.
- Terminale sedatie mag op geen enkele wijze gebruikt worden als route om de zorgvuldigheidseisen voor euthanasie te ontlopen.

De Partij voor de Dieren is in principe voor een verruiming van de mogelijkheden op euthanasie. De Partij voor de Dieren gaat uit van de eigen vrijheid en verantwoordelijkheid van de mens in morele kwesties en is van mening dat de overheid een faciliterende rol moet spelen bij de eigen keuze tussen leven en dood. Er zal in deze kwestie echter nog wel uitvoerig gedebatteerd moeten worden over de precieze invulling van het initiatief, vooral in ethisch opzicht. De leeftijdsgrens van 70 jaar bijvoorbeeld lijkt vrij arbitrair gekozen. Ook moet zorg worden besteed aan goede en professionele begeleiding bij het proces. Los daarvan staat de Partij voor de Dieren in principe positief tegenover actieve levensbeëindiging uit eigen wil.

Palliatieve zorg in verpleeghuizen, van hospices en de thuiszorg, wordt uitgebreid.

Niet opgenomen in het verkiezingsprogramma. (De PVV wil de bestaande euthanasiewetgeving niet wijzigen.)  

Niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.